İzmirlilerin ayağa kaldırılarak kamusal kullanıma kazandırılması için yıllardır mücadele ettiği Alsancak’taki Tarihi Elektrik Fabrikası'nın, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından 20 katlı ticari yapıya dönüştürüleceği yönündeki haberleri endişeyle takip ediyoruz.
Anadolu’nun ve İzmir’in işgalden kurtarıldığı 9 Eylül 1922 sonrasında, Cumhuriyet’in kurucu kadrolarının ve şehir yönetimlerinin öncelikli gündemi ve çabası, kıt kaynaklara rağmen kararlı, özgüvenli bir iktisadi kalkınma ve modernleşme programını uygulamak olmuştur. Elektrik Fabrikası da bu anlayışla yaşama geçirilmiş ve 1929 yılında hizmet vermeye başlamıştır.
Erken Cumhuriyet Dönemi endüstri yapılarından biri olan fabrika, inşa edildiği yıllardaki teknolojisi, yapı malzemeleri ve büyük boyutları ile özgün kimliğini korumuştur. Bu özellikleri ile ülkemizde az sayıda örneği olan bir yapıdır. Elektrik Fabrikası, Cumhuriyet’in en önemli tanıklarından biridir.
1989 yılında elektrik üretimine son verilmesinin ardından Özelleştirme İdare Başkanlığı’na devredilen fabrika, 1998 yılında Mimarlar Odası’nın başvurusu üzerine, İzmir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından (endüstri arkeolojisi mirası) korunması gerekli kültür varlığı olarak tescil edilmiştir.
İşlevini tamamlamış eski fabrikalar ve endüstri binaları, tarihi, teknolojik, sosyal, mekânsal, mimari, bilimsel ve hafıza değerlerine sahip ve endüstri kültürünü yansıtmaları nedeniyle kültür mirası olarak kabul edilmektedir. Bu tür yapılar restorasyonları yapılarak yeniden işlevlendirilmekte, kamusal kullanımda şehir yaşamına katılmaktadır. Dünyada, ülkemizde ve kentimizde bunun pek çok örneği vardır. Tarihi Havagazı Fabrikası, TCDD Alsancak İstasyonu ve Atölyeleri, Eski Tekel Sigara Fabrikası bunlardan sadece birkaçıdır.
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nın açtığı satış ihalesini de kazanmasına rağmen yıllardır İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne devredilmeyen Elektrik Fabrikasının, rant amaçlı imar planıyla yok edilmesi girişimi kaygı vericidir.
Merkezi idare karar vericilerinin, rant amaçlı yüksek yapı yerine, nitelikli bir mimari tasarımla fabrikanın restorasyonunu yapmaları; yeniden işlevlendiririp kamusal mekan olarak şehrin bilim, eğitim, kültür, sanat yaşamına bir an önce sunulmasını sağlamaları gerekir.
Merkezi yönetim, bu çalışmayı yapmayacak/yapamayacaksa, yürürlükte bulunan imar planı kararına uygun olarak Elektrik Fabrikasını koruma ve kültürel amaçlı kamusal kullanımla yaşatmaya hazır olduklarını açıklayan yerel yönetimlere bedelsiz olarak tahsis etmelidir.
İzmir için çok değerli bir endüstri kültürü mirası ve şehrin hafıza mekanlarından Elektrik Fabrikasının korunması ve sahip çıkılarak yaşatılması, gelecek kuşaklara miras olarak bırakılması bütün yönetimler ve şehirde yaşayan herkes için bir uygarlık sorumluluğudur.
Daha önce de vurguladığımız gibi Konak Belediyesi olarak, Elektrik Fabrikasını ve çevresini olumsuz etkileyecek girişimlere karşı her türlü hakkımızı kullanacağımızı ve kararlılığımızı kamuoyuna saygıyla duyururuz.
Nilüfer Çınarlı Mutlu
Konak Belediye Başkanı
